🧠Хүүхэд хичээл хийх дургүй бол яах вэ? Шахалт биш, суралцах чадвар

Өдөр болгон ижил зураг давтагдана: "Хичээлээ хийчихсэн үү?" — "Одоо хийнэ ээ." Хагас цаг өнгөрнө. Дахиад асууна. Дуу өндөрсөнө. Эцэст нь хоёулаа ядарч, уцаарлаж дуусна. Олон эцэг эхэд энэ нь өдөр бүрийн стресс болсон байдаг.

Гэхдээ ийм тэмцэл хэдэн жил үргэлжилсэн ч асуудал шийдэгддэггүй. Учир нь бид буруу асуултад хариу хайж байгаа юм. "Яаж хичээл хийлгэх вэ?" биш — "Яагаад хийх дургүй байна вэ?" гэдгээс эхлэх ёстой.

Хариулт нь ихэнхдээ "залхуу" биш. Хүүхэд хичээл хийх дургүй байгаагийн нэг гол шалтгаан нь — тэр зүгээр л чадахгүй байгаад л оршино. Анхаарлаа 10 минут барьж чадахгүй, уншсанаа санахгүй, бодлогын алхмуудыг толгойдоо зэрэг барьж чадахгүй хүүхдэд хичээл хийх нь жинхэнэ зовлон болдог.

Хүн төрөлхтөн зовлонгоос зугтдаг. Тиймээс хүүхэд хичээлээс зайлсхийх, хойшлуулах, бухимдах нь зан төлвийн асуудал биш, харин хүндрэлд үзүүлж буй байгалийн хариу үйлдэл юм. Шинж тэмдгийг шийтгэх нь үндсэн шалтгааныг арилгахгүй.

Хамгийн чухал үнэн: мянган удаа шахаж, уурлаж, шийтгэсэн ч ойлгохгүй байгаа хүүхдийг ойлгуулж чадахгүй. Шинжлэх ухаан үүнийг тодорхой харуулдаг. Деци, Райан нарын "Өөрийгөө тодорхойлох онол" (Self-Determination Theory)-оор бол гадны дарамт, шагнал-шийтгэл нь хүүхдийн дотоод сэдлийг сулруулж, айдас болон зайлсхийлтийг нэмэгдүүлдэг.

Өөрөөр хэлбэл, шахалт нь богино хугацаанд нэг даалгавар хийлгэж магадгүй ч урт хугацаандаа хүүхдийн суралцах хүслийг бүр унтраадаг. Асуудал нь хүүхдийн хүсэл зориг биш. Асуудал нь хэрэгсэл — тархины "суралцах хэрэгсэл" хараахан хүчжээгүй байгаад л оршино.

Хүүхдийг тодорхой нэг даалгавар хийлгэхээр зүтгэхийн оронд, бүх хичээлийн доор оршдог суурь чадварыг нь барих хэрэгтэй. Анхаарал төвлөрүүлэх, ажлын ой, боловсруулах хурд, тунгаан бодох, өөрийгөө хянах — эдгээр нь аль ч хичээлийг ойлгох, гүйцэтгэх суурь юм.

Судалгаагаар бага насны хүүхдийн эдгээр чадвар (гүйцэтгэх үйл — executive function) нь сургуулийн ирээдүйн амжилтыг IQ-аас ч илүү сайн урьдчилан хэлдэг (Blair & Razza, 2007; Diamond, 2013). Суурь нь бат болоход дээр нь баригдсан бүхэн — унших, бодох, цээжлэх — өөрөө хялбар болдог.

Хүүхдийн тархи багадаа хамгийн уян хатан (neuroplasticity) байдаг. Богино, тогтмол, хүүхдийн түвшинд яг тохирсон дасгал нь эдгээр суурь чадварыг бодитоор бэхжүүлдэг. Чухал нь — урт удаан суулгах биш, харин өдөр бүр бага багаар, тогтмол хийх явдал.

Энд шидэт амлалт байхгүй. Гэхдээ эхний нэг сар тогтмол хийлгэснээр хүүхэд анхаарлаа барих, санах, тунгаах чадвараа аажмаар олж эхэлдэг. Тэр чадвар бэхжих тусам хичээл нь өөрөө хялбар болж, хийх дургүй байдал нь буурдаг.

Хамгийн гол нь: хүүхэд суралцах чадвартай болсноор та өдөр бүр стрессдэх шаардлагагүй болно. Хүүхэд хичээлээ өөрөө ойлгож, өөрөө хийдэг — биеэ даан суралцагч болж хувирдаг. Энэ нь эцэг эхийн хамгийн их хүсдэг үр дүн билээ.

Та зөвхөн нэг зүйлд анхаарвал хангалттай: хүүхдийнхээ суралцах чадвар, тархины хөгжил. Үлдсэнийг нь — хичээл, гэрийн даалгавар, шинэ зүйл сурахыг — хүүхэд аажмаар өөрөө хийдэг болно. Төсөөлж үзээрэй: өдөр бүрийн "хичээлээ хий" гэсэн тэмцэл байхгүй болсон бол, тэр цаг, тэр амар амгаланг та юунд зориулах байсан бэ?

NeuroKids нь яг энэ зорилгод үйлчилнэ: 3–15 насны хүүхдэд зориулсан, өдөрт 15–20 минутын адаптив дасгалууд нь хүүхдийн түвшинд автоматаар тохируулан анхаарал, ой, хурд, тунгаан бодох чадварыг тоглоом хэлбэрээр бэхжүүлдэг. Хүүхэд уйдахгүй, эцэг эх стрессдэхгүй.

Та хүүхдийнхээ чадварыг үнэгүй түвшин тогтоох шалгалтаар эхлүүлж, эхний өдрийн дасгалыг үнэгүй туршиж үзэх боломжтой. Шударгаар хэлэхэд: ямар ч хэрэгсэл шидэт эм биш — жинхэнэ үр дүн нь тогтмол байдал, эцэг эхийн дэмжлэгийн нийлбэрээс гардаг. Гэхдээ эхний алхам бол зөв чиглэлээ сонгох явдал.