🧸Тоглоомоор суралцах: тоглоомын ач холбогдол

Насанд хүрэгчдэд тоглоом нь "зүгээр л зугаа" мэт боловч хүүхдийн хувьд энэ нь дэлхийг таньж, шинэ чадвар сурах гол арга зам юм. Судлаачид тоглоомыг хүүхдийн хөгжилд маш чухал гэж үздэг — учир нь хүүхэд тоглож байхдаа хамгийн идэвхтэй, сэтгэл хөдлөлийн хувьд хамгийн нээлттэй, иймд хамгийн сайн сурдаг төлөвт ордог.

Чухал нь тоглоом нь хүчээр сургахаас илүү гүн, тогтвортой суралцахуйг бий болгодог. Хүүхэд өөрийн хүслээр, дарамтгүйгээр туршиж, алдаж, дахин оролдох үед тархи хамгийн идэвхтэй холболт үүсгэдэг. Иймд "тоглож байгаа" хүүхэд "цаг алдаж байгаа" биш — суралцаж байгаа юм.

Тоглоом нь танин мэдэхүйн олон чадварыг зэрэг хөгжүүлдэг. Барилгын блок угсрах нь орон зайн сэтгэлгээ, төлөвлөлт, асуудал шийдэхийг сургадаг; ангилах, эрэмбэлэх тоглоом нь логик, харьцуулахыг; оньсого, таавар нь анхаарал, тэвчээрийг бэхжүүлдэг.

Дүрд тоглох (эмч-өвчтөн, дэлгүүр, гэр бүл) нь хэл ярианы хувьд онцгой үнэ цэнэтэй. Хүүхэд тоглож байхдаа шинэ үг хэрэглэж, өгүүлбэр зохиож, ярианы дүрэм сурдаг. Мөн төсөөллийн нөхцөл байдал зохион байгуулахдаа хийсвэр сэтгэлгээгээ ажиллуулдаг — энэ нь хожмын унших, бичих, тооцоолох чадварын суурь болдог.

Тоглоом нь хүүхдэд өөрийгөө хянах, дүрэм дагахыг сургах байгалийн орчин юм. Дүрэмтэй тоглоом тоглохдоо хүүхэд ээлжээ хүлээх, ялагдлыг тэвчих, импульсээ барих дасгал хийдэг. Дүрд тоглохдоо ч хүүхэд "эмч ингэж биш, тэгж ярьдаг" гэх мэт өөрийн зан үйлийг сонгосон дүрд тааруулж зохицуулдаг.

Сонирхолтой нь, төсөөллийн тоглоом нь өөрийгөө зохицуулах чадвар (гүйцэтгэх үйл)-ыг хөгжүүлэхэд онцгой үр дүнтэй гэж судлаачид үздэг. Хүүхэд "одоо би гал сөнөөгч" гэж шийдээд тэр дүрийн дагуу үйлдлээ удирдах нь толгойдоо төлөвлөгөө барьж, импульсээ хянах хүчтэй дасгал болдог.

Бусадтай хамт тоглох нь хүүхдийн нийгмийн чадварын сургууль юм. Хамтран тоглохдоо хүүхэд хэлэлцэх, тохиролцох, эргэлзээтэй зүйлийг шийдвэрлэх, бусдын байр суурийг ойлгох, өөрийн хүслийг хэсэгчлэн хойш тавихыг сурдаг. Эдгээр нь зөвхөн ном уншиж сурахгүй, зөвхөн бодит харилцаанд л бэхждэг чадвар юм.

Маргаан гарах нь ч тоглоомын суралцахуйн хэсэг. Хүүхдүүд хоорондоо "ээлж", "дүрэм" талаар маргалдахдаа зөрчил шийдвэрлэх анхны дадлагаа хийдэг. Насанд хүрэгчид шууд орж шийдэхээс илүү, шаардлагатай үед чиглүүлж өгөх нь хүүхдэд илүү их сургамж өгдөг.

Тоглоомыг ерөнхийд нь хоёр төрөлд хувааж болно. Чөлөөт тоглоом гэдэг нь хүүхэд өөрөө удирддаг, дүрэм, зорилгыг өөрөө тогтоодог тоглоом — энэ нь бүтээлч байдал, өөрийгөө удирдах, төсөөллийг хөгжүүлдэг. Удирдсан тоглоом гэдэг нь насанд хүрэгч тодорхой зорилготойгоор зохион байгуулсан, гэхдээ хүүхдийн оролцоог хадгалсан тоглоом (жишээ нь тоо тоолох тоглоом).

Хоёулаа хэрэгтэй бөгөөд нэг нь нөгөөгөө орлохгүй. Хэт их зохион байгуулалт, хуваарьтай үйл ажиллагаа нь хүүхдээс чөлөөт тоглоомын ач тусыг хасдаг бол огт чиглэлгүй байх нь зарим суралцах боломжийг алдуулдаг. Иймд хүүхдэд өдөр тутамд хангалттай чөлөөт тоглоомын цаг олгож, дунд нь чиглүүлсэн үйл ажиллагаа нэмэх нь тэнцвэртэй арга юм.

Бас санах зүйл: тоглоомд үнэтэй тоглоом хэрэггүй. Хайрцаг, мод, таваг, гэр доторх энгийн эд зүйлс ихэвчлэн хамгийн бүтээлч тоглоомыг төрүүлдэг.

Тоглоомын хамгийн том давуу тал нь хүүхэд дарамтгүй, баяр баясгалантай байхдаа суралцдагт оршино. Иймд танин мэдэхүйн чадвар хөгжүүлэхэд ч "хичээл" биш, "тоглоом" хэлбэр нь хамаагүй үр дүнтэй байдаг — хүүхэд уйдахгүй, өөрийгөө шахахгүй, харин дуртайяа оролцдог.

NeuroKids нь яг энэ зарчмыг баримталдаг: анхаарал, ой, хурд, тунгаан бодох чадварыг хуурай дасгал биш, харин тоглоом хэлбэрээр, 3–15 насны хүүхдэд тохируулан, өдөрт 15–20 минутаар санал болгодог. Хүүхэд тоглож байгаа мэт мэдрэмжтэйгээр суурь чадвараа дасгалжуулдаг. Үнэгүй түвшин тогтоох шалгалтаар эхэлж, эхний өдрийг үнэгүй туршаад үзэх боломжтой.

Гэхдээ дэлгэцэн дээрх тоглоомлог дасгал хичнээн сайн байсан ч бодит, биет, нүүр тулсан тоглоомыг бүрэн орлохгүй. Хамгийн эрүүл хөгжил бол чөлөөт тоглоом, бусадтай хамт тоглох, гадаа гүйх зэрэг бодит туршлагатай зэрэгцэн явах тэнцвэрээс гардаг.